(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 074

॥ శ్రీః ॥
3.74. అధ్యాయః 074
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
దమయంత్యా బాహుకస్య కేశిన్యా స్వగృహానయనం ॥ 1 ॥
బాహుకదమయంత్యోః సంవాదః ॥ 2 ॥
బాహుకేన స్వస్య నలత్వోత్కీర్తనపూర్వకం కర్కోటకానుస్మరణేన తద్వత్తవస్త్రద్వయపరిధానే తస్య నిజరూపప్రాదుర్భావః ॥ 3 ॥
తతో నలంప్రత్యభిజానంత్యా దమయంత్యా తత్పరిరంభణం ॥ 4 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-74-0x(1969)(18719)
సర్వం వికారం దృష్ట్వా తు పుణ్యశ్లోకస్య ధీమతః।
ఆగత్య కేశినీ క్షిప్రం దమయంత్యై న్యవేదయత్ ॥ 3-74-1(18720)
దమయంతీ తతో భూయః ప్రేషయామాస కేశినీం।
మాతుః సకాశం దుఃఖార్తా నలశంకాసముత్సుకా ॥ 3-74-2(18721)
పరీక్షితో మే బహుశో బాహుకో నలశంకయా।
రూపే మే సంశయస్త్వేకః స్వయమిచ్ఛమి వేదితుం ॥ 3-74-3(18722)
స వా ప్రవేశ్యతాం మాతర్మాం వాఽనుజ్ఞాతుమర్హసి।
విదితం వాఽథవాఽజ్ఞాతం పితుర్మే సంవిధీయతాం ॥ 3-74-4(18723)
ఏవముక్తా తు వైదర్భ్యా సా దేవీ భీమమబ్రవీత్।
దుహితుస్తమభిప్రాయమన్వజానాత్స పార్థివః ॥ 3-74-5(18724)
సా చై పిత్రాఽభ్యనుజ్ఞాతా మాత్రా చ భరతర్షభ।
`తయోర్నియోగాత్కౌరవ్య కేశినీమిదమబ్రవీత్' ॥ 3-74-6(18725)
గచ్ఛ కేశిని శీఘ్రం త్వంబాహుకం పితృశాసనాత్।
ఆనయస్వ యథా మాతా త్వం తథా కురు మే ప్రియం ॥ 3-74-7(18726)
గత్వా తు కేశినీ శిఘ్రం బాహుకం వాక్యమబ్రవీత్।
భీమస్య శాసనాత్సూతాగతాహం విద్ధి బాహుక ॥ 3-74-8(18727)
ప్రవిశ్యతాం రాజవేశ్మ ఇత్యుక్తో భరతర్షభ।
బాహుకస్తు చిరం ధ్యాత్వా కేశిన్యా సహ భారత।
ప్రవివేశ మహాబాహుర్దమయంతీనివేశనం' ॥ 3-74-9(18728)
నలం ప్రవేశయామాస యత్రతస్యాః ప్రతిశ్రయః ॥ 3-74-10(18729)
తాం స్మ దృష్ట్వైవ సహసా దమయంతీం నలో నృపః।
ఆవిష్టః శోకదుఃఖాభ్యాం బభూవాశ్రుపరిప్లుతః ॥ 3-74-11(18730)
తం తు దృష్ట్వాతథాయుక్తం దమయంతీ నలం తదా।
తీవ్రశోకసమావిష్టా బభూవ వరవర్ణినీ ॥ 3-74-12(18731)
తతః కాషాయవసనా జటిలా మలపంకినీ।
దమయంతీ మహారాజ బాహుకం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 3-74-13(18732)
పూర్వం దృష్టస్త్వయా కశ్చిద్ధర్మజ్ఞో నామ బాహుక।
సుప్తాముత్సృజ్యవిపినే గతో యః పురుషః స్త్రియం ॥ 3-74-14(18733)
అనాగసం ప్రియాం భార్యాం విజనే శ్రమమోహితాం।
అపహాయ తు కో గచ్చేత్పుణ్యశ్లోకమృతేనలం ॥ 3-74-15(18734)
కిము తస్య మయా బాల్యాదపరాద్ధం మహీపతేః।
యో మాముత్సృజ్య విపినే గతవాన్నిద్రయాఽర్దితాం ॥ 3-74-16(18735)
సాక్షాద్దేవానపాహాయ వృతో యః స పురా మయా।
అనువ్రతామభిమతాం పుత్రిణీం త్యక్తవాన్కథం ॥ 3-74-17(18736)
అగ్నౌ పాణిగృహీతా చ హంసానాం వచనే స్థితాం।
భరిష్యామీతి సత్యం తు ప్రతిశ్రుత్య క్వ తద్గతం ॥ 3-74-18(18737)
బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-74-19x(1970)
దమయంత్యా బ్రువంత్యాస్తు సర్వమేతదరిదమ।
శోకజం వారినేత్రాభ్యామసుఖం ప్రాస్రవద్బహు ॥ 3-74-19(18738)
అతీవ కృష్ణతారాభ్యాం రక్తాంతాభ్యాం జలంతు తత్।
పరిస్రవన్నలో రాజా శోకార్తఇదమబ్రవీత్ ॥ 3-74-20(18739)
`నలోఽహం విపులశ్రోణి త్వాముత్సృజ్య యతో గతః।
ఆవిష్టః కలినా భద్రే తేన మోహవశం గతః ॥' 3-74-21(18740)
మమ రాజ్యం ప్రనష్టం యన్నాహం తత్కృతవాన్స్వయం।
కలినా తత్కృతం భీరు యచ్చ త్వామహమత్యజం ॥ 3-74-22(18741)
యత్త్వయా ధర్మకృచ్ఛ్రే తు శాపేనాభిహతః పురా।
వనస్థయా దుఃఖితయా శోచంత్యా మాందివానిశం ॥ 3-74-23(18742)
స మచ్ఛరీరే త్వచ్ఛాపాద్దహ్యమానోఽవసత్కలిః।
త్వచ్ఛాపదగ్ధః సతతం సోఽగ్నావగ్నిరివాహితః ॥ 3-74-24(18743)
మమ చ వ్యవసాయేన తపసా చైవ నిర్జితః।
దుఃఖస్యాంతేన చానేన భవితవ్యం హి నౌ శుభే ॥ 3-74-25(18744)
విముచ్య మాం గతః పాపస్తతోఽహమిహ చాగతః।
త్వదర్థం విపులశ్రోణి న హి మేఽన్యత్ప్రయోజనం ॥ 3-74-26(18745)
కథం ను నారీ భర్తారమనురక్తమనువ్రతం।
ఉత్సృజ్య వరయేదన్యం యథా త్వం భీరు కర్హిచిత్ ॥ 3-74-27(18746)
దూతాశ్చరంతి పృథివీం కృత్స్నాం నృపతిశాసనాత్।
భైమీ కిల స్మ భర్తారం ద్వితీయం వరయిష్యతి ॥ 3-74-28(18747)
స్వైరవృత్తా యథాకామమనురూపమివాత్మనః।
శ్రుత్వైవ చైవం త్వరితో భాగస్వరిరుపస్థితః ॥ 3-74-29(18748)
దమయంతీ తు తచ్ఛ్రుత్వా నలస్య పరిదేవితం।
ప్రాంజలిర్వేపమానా చ భీతా వచనమబ్రవీత్ ॥ 3-74-30(18749)
న మామర్హసి కల్యాణ పాపేన పరిశంకితుం।
మయా హి దేవానుత్సృజ్య వృతస్త్వం నిషధాధిప ॥ 3-74-31(18750)
తవాభిగమనార్థం తు సర్వతో బ్రాహ్మణా గతాః।
వాక్యాని మమ గాథాభిర్గాయమానా దిశో దశ ॥ 3-74-32(18751)
తతస్త్వాం బ్రాహ్మణో విద్వాన్పర్ణాదో నామ పార్థివ।
అభ్యగచ్ఛత్కోసలాయామృతుపర్ణనివేశనే ॥ 3-74-33(18752)
తేన వాక్యే కృతేసంయక్ప్రతివాక్యే తథా హృతే।
ఉపాయోఽయంమయా దృష్టో నైషధానయనే తవ ॥ 3-74-34(18753)
త్వామృతే నహి లోకేఽన్య ఏకాహ్నా పృథివీపతే।
సమర్థో యోజనశతం గంతుమశ్వైర్నరాధిప ॥ 3-74-35(18754)
`తథాపి మాం మహీపాల భజేతాం చరణౌ తవ।'
స్పృశేయం తేన సత్యేన పాదావేతౌ మహీపతే।
యథా నాసత్కృతం కించిన్మనసాఽపి చరాంయహం ॥ 3-74-36(18755)
అయం చరతి లోకేఽస్మిన్భూతసాక్షీ సదాగతిః।
ఏష మే ముంచతు ప్రాణాన్యది పాపం చరాంయహం ॥ 3-74-37(18756)
యథా చరతి తిగ్మాంశుః పరితో భువనం సదా।
స ముంచతు మమ ప్రాణాన్యది పాపం చరాంయహం ॥ 3-74-38(18757)
చంద్రమాః సర్వభూతానామంతశ్చరతి సాక్షివత్।
స ముంచతు మమ ప్రాణాన్యది పాపం చరాంయహం ॥ 3-74-39(18758)
ఏతే దేవాస్త్రయః కృత్స్నం త్రైలోక్యం ధారయంతి వై।
విబ్రువంతు యథా సత్యమేతద్దేవాస్త్యజంతు మాం ॥ 3-74-40(18759)
ఏవముక్తే తతో వాయురంతరిక్షాదభాషత।
నైషా కృతవతీ పాపం నల సత్యం బ్రవీమి తే ॥ 3-74-41(18760)
రాజఞ్శీలనిధిః స్ఫీతో దమయంత్యా సురక్షితః।
సాక్షిణో రక్షిణశ్చాస్యా వయం త్రీన్పరివత్సరాన్ ॥ 3-74-42(18761)
ఉపాయో విహితశ్చాయం త్వదర్థమతులోఽనయా।
న హ్యేకాహ్నా శతం గంతా త్వామృతేఽన్యః పుమానిహ ॥ 3-74-43(18762)
ఉపపన్నా త్వయా భైమీ త్వం చ భైంయా మహీపతే।
నాత్ర శంకా త్వయా కార్యా సంగచ్ఛ సహ భార్యయా ॥ 3-74-44(18763)
తథా బ్రువతి వాయౌ తు పుష్పవృష్టిః పపాత హ।
దేవదుందుభయో నేదుర్వవౌ చ పవనః శివః ॥ 3-74-45(18764)
తదద్భుతమయం దృష్ట్వా నలో రాజాఽథ భారత।
దమయంత్యాం విశంకాం తాముపాకర్షదరిందమః ॥ 3-74-46(18765)
తతస్తద్వస్త్రమరజః ప్రావృణోద్వసుధాధిపః।
సంస్మృత్య నాగరాజం తం తతో లేభే స్వకం వపుః ॥ 3-74-47(18766)
స్వరూపిణం తు భర్తారం దృష్ట్వా భీమసుతా తదా।
ప్రాక్రోశదుచ్చైరాలింగ్య పుణ్యశ్లోకమనిందితా ॥ 3-74-48(18767)
భైమీమపి నలో రాజా భ్రాజమానో యథా పురా।
సస్వజే స్వసుతౌ చాపి యథావత్ప్రత్యనందత ॥ 3-74-49(18768)
తతః స్వోరసి విన్యస్య వక్రం తస్య శుభాననా।
పరీతా తేన దుఃఖేన నిశశ్వాసాయతేక్షణా ॥ 3-74-50(18769)
తథైవ మలదిగ్ధాంగీం పరిష్వజ్య శుచిస్మితాం।
సుచిరం పురుషవ్యాఘ్రస్తస్థౌ శోకపరిప్లుతః ॥ 3-74-51(18770)
తతః సర్వం యథావృత్తం దమయంత్యా నలస్య చ।
భీమాయాకథయత్ప్రీత్యా వైదర్భ్యా జననీ నృప ॥ 3-74-52(18771)
తతోఽబ్రవీన్మహారాజః కృతశౌచమహంనలం।
దమయంత్యా సహోపేతం కల్యే ద్రష్టా సుఖోషితం ॥ 3-74-53(18772)
తతస్తౌ సహితౌ రాత్రిం కథయంతౌ పురాతనం।
వనే విచరితం సర్వమూషతుర్ముదితౌ నృప ॥ 3-74-54(18773)
గృహే భీమస్య నృపతేః పరస్పరసుఖైషిణౌ।
వసేతాం హృష్టసంకల్పౌ వైదర్భీ చ నలశ్ హ ॥ 3-74-55(18774)
స చతుర్థే తతో వర్షే సంగంయ సహ భార్యయా।
సర్వకామైః సుసిద్ధార్థో లబ్ధవాన్పరమాం ముదం ॥ 3-74-56(18775)
దమయంత్యపి భర్తారమాసాద్యాప్యాయితా భృశం।
అర్ధసంజాతసస్యేవ తోయం ప్రాప్య వసుంధరా ॥ 3-74-57(18776)
సైవం సమేత్య వ్యపనీయ తంద్రాం
శాంతజ్వరా హర్షవివృద్ధసత్త్వా।
రరాజ భైమీ సమవాప్తకామా
శీతాంశునా రాత్రిరివోదితేన ॥ 3-74-58(18777)

॥ ఇతిశ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి చతుఃసప్తతితమోఽధ్యాయః ॥ 74 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-74-10 ప్రతిశ్రయః గృహం ॥
3-74-16 కింను తస్య మయా చీర్ణమపరాధమితి ధ. పాటః ॥
3-74-18 అగ్నౌ పాణి గృహీత్వాతు దేవానామప్రతస్తథేతి ఝ. పాఠః ॥
3-74-33 త్వాం దృష్టవాన్కోసలేష్వతి ధ. పాఠః ॥
3-74-37 సదాగతిర్వాయుః ॥
3-74-39 చంద్రమాశ్చిత్తాభిమానినీ దేవతా ॥
3-74-53 కల్యే ప్రభాతే। కృతార్థం తమహం నలమితి క. ధ. పాఠః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.